Bức tranh thuế TNCN mới từ 2026

[Đức Thịnh1]

Tài liệu này tổng hợp các thay đổi quan trọng trong Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đã được thông qua ngày 01/05/2026. Những điều chỉnh trọng yếu bao gồm việc nâng mức giảm trừ gia cảnh, tinh giản biểu thuế lũy tiến, nâng ngưỡng miễn thuế cho hộ kinh doanh và lần đầu tiên áp dụng thuế đối với giao dịch vàng miếng. Các thay đổi này nhằm phản ánh thực trạng trượt giá của nền kinh tế và thắt chặt quản lý đối với các loại hình tài sản đặc thù.


--------------------------------------------------------------------------------

1. Thay đổi về Mức giảm trừ Gia cảnh​

Luật mới điều chỉnh tăng đáng kể mức giảm trừ gia cảnh để hỗ trợ người nộp thuế trước tình trạng trượt giá:

• Giảm trừ bản thân: Tăng từ 11 triệu đồng/tháng lên 15,5 triệu đồng/tháng. Một cá nhân chỉ phải nộp thuế khi có thu nhập (sau khi trừ bảo hiểm) vượt quá mức này.
• Giảm trừ người phụ thuộc: Tăng từ 4,4 triệu đồng/tháng lên 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.
• Tác động thực tế: Một cá nhân có một người phụ thuộc sẽ chỉ bắt đầu nộp thuế nếu thu nhập sau bảo hiểm vượt quá 21,7 triệu đồng/tháng (15,5 + 6,2).

Mục tiêu của việc tăng mức giảm trừ là đảm bảo người dân có đủ chi phí trang trải cuộc sống cơ bản trước khi thực hiện nghĩa vụ thuế.

2. Biểu thuế Lũy tiến từng phần và Phương pháp Tính thuế mới​

Cơ cấu biểu thuế được đơn giản hóa nhằm giảm bớt gánh nặng và tạo thuận lợi cho việc tính toán:

• Số bậc thuế: Giảm từ 7 bậc xuống còn 5 bậc.
• Các phương pháp tính thuế:
  • Phương pháp tính từng bậc: Tính thuế suất tương ứng cho từng phần thu nhập vôi ra theo cấu trúc bậc thang.
  • Phương pháp tính nhanh: Sử dụng công thức trực tiếp dựa trên tổng thu nhập tính thuế.
• Ví dụ điển hình:Một cá nhân có thu nhập 60 triệu đồng/tháng, đóng bảo hiểm xã hội 10,5% và nuôi 2 người phụ thuộc sẽ có lộ trình tính thuế như sau:
  1. Xác định các khoản khấu trừ: Bảo hiểm (6,3 triệu) + Giảm trừ bản thân (15,5 triệu) + Giảm trừ 2 người phụ thuộc (12,4 triệu) = Tổng khấu trừ 34,2 triệu.
  2. Thu nhập tính thuế: 60 triệu - 34,2 triệu = 25,8 triệu đồng.
  3. Áp dụng biểu thuế (Bậc 2): Sử dụng công thức tính nhanh (0,1 x 25,8) - 0,5 = 2,08 triệu đồng thuế phải nộp/tháng.

3. Chính sách Thuế đối với Hộ kinh doanh và Cá nhân kinh doanh​

Luật mới nới lỏng ngưỡng chịu thuế nhưng thắt chặt trách nhiệm đối với các hộ có doanh thu lớn:

• Ngưỡng miễn thuế: Nâng từ 100 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Các hộ kinh doanh có doanh thu dưới mức này được miễn thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế TNCN và không cần xuất hóa đơn.
• Đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng/năm:Được lựa chọn một trong hai phương pháp:
  • Tỷ lệ trên doanh thu: Nộp thuế theo tỷ lệ cố định tùy ngành nghề (ví dụ: bán buôn/lẻ là 1,5%; sản xuất/dịch vụ có gắn với hàng hóa là 4,5%).
  • Phương pháp dựa trên lợi nhuận: Thuế suất 15% trên phần lợi nhuận (doanh thu trừ chi phí).
• Lưu ý về trách nhiệm pháp lý: Hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn (có thể bị kê biên tài sản cá nhân để trả nợ), trong khi mô hình Công ty TNHH chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn điều lệ.

4. Thuế đối với Giao dịch Vàng miếng​

Đây là điểm mới quan trọng nhằm định danh và quản lý thị trường vàng:

• Mức thuế: 0,1% trên giá trị chuyển nhượng cho mỗi lần bán.
• Đối tượng áp dụng: Chỉ áp dụng cho vàng miếng (như SJC hoặc vàng miếng được Ngân hàng Nhà nước cấp phép). Không áp dụng cho vàng trang sức và nhẫn trơn.
• Cơ chế thu thuế: Các công ty vàng bạc đá quý (đơn vị thu mua) có trách nhiệm khấu trừ tiền thuế trực tiếp từ người bán, nộp vào ngân sách nhà nước và xuất chứng từ khấu trừ thuế điện tử cho khách hàng.
• Thời gian áp dụng: Mặc dù luật thông qua vào tháng 5/2026, nhưng quy định về vàng miếng sẽ chính thức áp dụng từ 01/07/2026 để các cơ sở kinh doanh có thời gian nâng cấp hạ tầng phần mềm và kết nối dữ liệu hóa đơn điện tử với cơ quan thuế.
• Yêu cầu quản lý: Mọi giao dịch vàng miếng phải gắn với số định danh cá nhân của người bán.

5. Phân tích Chiến lược Quản trị Thuế​

Dựa trên các thay đổi của luật, có một số khuyến nghị chiến lược cho chủ doanh nghiệp và cá nhân:

Tiêu chí	Hộ kinh doanh	Công ty TNHH
Trách nhiệm	Vô hạn (rủi ro tài sản cá nhân cao).	Hữu hạn trong phạm vi vốn góp.
Tối ưu thuế	Nộp theo tỷ lệ doanh thu (không được trừ lương chủ hộ).	Được khai báo lương giám đốc/nhân viên để giảm lợi nhuận tính thuế.
Tính chuyên nghiệp	Hạn chế trong mở rộng quy mô.	Dễ dàng thăng tiến, mở rộng và minh bạch hóa sổ sách.

Kết luận: Luật thuế TNCN 2026 cho thấy xu hướng hiện đại hóa trong quản lý thông qua việc định danh giao dịch và điều chỉnh định mức để phù hợp với thực tế kinh tế, đồng thời tạo ra rào cản kỹ thuật cao hơn yêu cầu người nộp thuế và doanh nghiệp phải cập nhật kiến thức chuyên môn thường xuyên.

Nguồn: Phạm Thịnh tổng hợp.