Giải mã bảng lương: Tiền của bạn đi về đâu ?

[Đức Thịnh1]

Sự chênh lệch giữa mức lương thỏa thuận trong hợp đồng và số tiền thực nhận của người lao động chủ yếu xuất phát từ các khoản khấu trừ bắt buộc theo quy định của pháp luật Việt Nam. Các khoản này không chỉ nhằm thực hiện nghĩa vụ công dân mà còn bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội lâu dài cho người lao động.

Ba trụ cột chính trong các khoản khấu trừ bao gồm: Bảo hiểm bắt buộc (10,5%), Thuế thu nhập cá nhân (theo lũy tiến), và Đoàn phí/Đảng phí (nếu có). Ngoài ra, người lao động còn có thể tham gia đóng góp vào các quỹ an sinh xã hội và phòng chống thiên tai theo định kỳ hoặc tùy theo đối tượng cụ thể.


--------------------------------------------------------------------------------

1. Các khoản Bảo hiểm bắt buộc​

Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động và người sử dụng lao động có trách nhiệm tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Tổng tỷ lệ khấu trừ từ lương của người lao động là 10,5%.

Chi tiết tỷ lệ đóng góp​

Loại bảo hiểm	Tỷ lệ khấu trừ	Ghi chú
Bảo hiểm xã hội	8%	Đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất.
Bảo hiểm y tế	1,5%	Áp dụng cho hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên.
Bảo hiểm thất nghiệp	1%	Áp dụng cho hợp đồng từ đủ 3 tháng trở lên.
Tổng cộng	10,5%	Tính trên tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.

Căn cứ tính đóng bảo hiểm​

Tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc bao gồm:

• Mức lương: Theo thời gian, sản phẩm hoặc lương khoán thỏa thuận trong hợp đồng.
• Phụ cấp lương: Các khoản bù đắp về điều kiện lao động, tính chất công việc, điều kiện sinh hoạt (phụ cấp chức vụ, trách nhiệm, nặng nhọc, độc hại, thâm niên, khu vực...).
• Các khoản bổ sung khác: Khoản tiền cụ thể được trả thường xuyên trong mỗi kỳ trả lương.

Lưu ý: Các khoản không tính đóng BHXH bao gồm: Tiền thưởng, tiền ăn giữa ca, hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở, tiền giữ trẻ, trợ cấp người thân kết hôn/sinh nhật/qua đời, và các hỗ trợ khác được ghi thành mục riêng trong hợp đồng.

Mức lương đóng tối đa và tối thiểu​

• Tối thiểu: Không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng.
• Tối đa: Mức lương căn cứ đóng BHXH và BHYT tối đa là 46.800.000 VNĐ/tháng.
• Số tiền đóng tối đa: BHXH là 3.744.000 VNĐ; BHYT là 702.000 VNĐ.

--------------------------------------------------------------------------------

2. Thuế thu nhập cá nhân (TTNCN)​

Thuế thu nhập cá nhân được tính trên tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp, trợ cấp có tính chất tiền lương.

Ngưỡng thu nhập chịu thuế​

Hiện nay, người lao động chỉ phải nộp thuế khi thu nhập (sau khi trừ các khoản bảo hiểm và đóng góp nhân đạo) vượt quá mức giảm trừ gia cảnh:

• Bản thân: 11 triệu đồng/tháng (132 triệu đồng/năm).
• Người phụ thuộc: 4,4 triệu đồng/tháng/người.
• Dự kiến từ kỳ tính thuế 2026: Ngưỡng giảm trừ cho bản thân tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng và người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.

Thuế suất​

Thuế được tính theo biểu thuế lũy tiến từng phần, dao động từ 5% đến 35% tùy theo mức thu nhập tính thuế.

--------------------------------------------------------------------------------

3. Đoàn phí và Đảng phí​

Đây là các khoản khấu trừ áp dụng riêng cho đối tượng là Đoàn viên Công đoàn hoặc Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đoàn phí Công đoàn​

• Đối tượng: Chỉ áp dụng với Đoàn viên Công đoàn.
• Mức đóng:1% tiền lương.
  • Doanh nghiệp ngoài nhà nước: Tính trên lương đóng BHXH.
  • Doanh nghiệp nhà nước: Tính trên lương thực lĩnh (sau khi trừ bảo hiểm và thuế).
• Mức trần: Tối đa bằng 10% mức lương cơ sở (hiện nay mức tối đa là 234.000 VNĐ/tháng dựa trên lương cơ sở 2.340.000 VNĐ).

Đảng phí​

Mức đóng được xác định dựa trên thu nhập hàng tháng hoặc đối tượng cụ thể:

• Cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, lực lượng vũ trang: 1% tiền lương và phụ cấp.
• Đảng viên hưởng lương BHXH: 0,5% mức lương BHXH.
• Đảng viên trong doanh nghiệp, tổ chức kinh tế: 1% tiền lương và thu nhập khác từ quỹ lương.
• Đảng viên khác (nông thôn, học sinh, sinh viên): Từ 2.000đ đến 30.000đ/tháng.
• Đảng viên ở ngoài nước:
  • Lao động tự do: 2 - 5 USD/tháng.
  • Chủ doanh nghiệp/dịch vụ: Tối thiểu 10 USD/tháng.

--------------------------------------------------------------------------------

4. Các loại Quỹ đóng góp xã hội​

Người lao động có trách nhiệm đóng góp vào các quỹ an sinh và phòng chống thiên tai theo quy định pháp luật.

Quỹ phòng chống thiên tai​

Đối tượng là công dân Việt Nam từ 18 tuổi đến tuổi nghỉ hưu:

• Cán bộ, công chức, viên chức: 1/2 mức lương cơ sở chia cho số ngày làm việc trong tháng.
• Người lao động theo hợp đồng trong doanh nghiệp: 1/2 mức lương tối thiểu vùng chia cho số ngày làm việc trong tháng. Nếu ký nhiều hợp đồng, chỉ đóng một lần theo hợp đồng dài nhất.
• Đối tượng khác: 10.000 VNĐ/người/năm.

Các quỹ khác​

Người lao động có thể trích lương cho các chương trình: Đền ơn đáp nghĩa, Vì người nghèo, hoặc các chương trình an sinh xã hội khác tùy theo vận động và tự nguyện.

--------------------------------------------------------------------------------

Kết luận​

Việc hiểu rõ các khoản khấu trừ giúp người lao động chủ động quản lý tài chính cá nhân và nắm bắt được quyền lợi an sinh xã hội của mình. Mặc dù các khoản trích đóng làm giảm thu nhập thực tế hàng tháng, nhưng đây là cơ sở để hưởng các chế độ hưu trí, khám chữa bệnh và trợ cấp thất nghiệp khi cần thiết.

Nguồn: Phạm Thịnh tổng hợp.