Đưa Livestream vào khuôn khổ

[Đức Thịnh1]

Thị trường thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc nhưng cũng đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về hàng giả, hàng kém chất lượng và thất thu thuế. Để giải quyết thực trạng này, Chính phủ đã trình Quốc hội Dự thảo Luật Thương mại điện tử với những thay đổi mang tính bước ngoặt. Điểm cốt lõi của dự thảo là yêu cầu định danh cá nhân người livestream bán hàng qua ứng dụng VNeID và siết chặt trách nhiệm của các bên liên quan bao gồm chủ nền tảng, người bán và người livestream. Hoạt động livestream bán hàng sẽ chuyển từ một "sân chơi tự do" sang một hoạt động thương mại chính thức được luật pháp điều chỉnh và giám sát chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh.


--------------------------------------------------------------------------------

1. Thực trạng bùng nổ và những hệ lụy của Thương mại điện tử​

Sự tăng trưởng ấn tượng của thị trường​

Theo số liệu từ Bộ Công Thương và nền tảng dữ liệu Metric, thị trường TMĐT Việt Nam ghi nhận những con số kỷ lục:

• Số lượng nền tảng: Website và ứng dụng cung cấp dịch vụ TMĐT (sàn giao dịch, nền tảng trung gian) tăng gấp 27 lần trong 10 năm, đạt 1.048 nền tảng vào cuối năm 2024.
• Mức chi tiêu: Trung bình người Việt chi khoảng 34.000 tỷ đồng (tương đương 1,3 tỷ USD) mỗi tháng để mua sắm trực tuyến.
• Doanh số giao dịch: Chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, doanh số trên các sàn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt 305.900 tỷ đồng, tăng 30,35% so với cùng kỳ năm 2024.

Những thách thức và vấn đề tồn đọng​

Dù phát triển mạnh mẽ, môi trường TMĐT hiện nay đang bộc lộ nhiều kẽ hở:

• Hàng giả và niềm tin người tiêu dùng: Tình trạng người nổi tiếng và người bán hàng livestream cung cấp hàng giả, hàng kém chất lượng (hàng "đểu") khiến niềm tin của người mua bị lung lay.
• Quản lý thuế: Nhiều buổi livestream đạt doanh thu hàng tỷ đồng nhưng nhà nước không thu được thuế do thiếu quy định về định danh tài khoản và nghĩa vụ thuế cụ thể cho chủ thể livestream.
• Rủi ro sức khỏe và thông tin: Tình trạng thổi phồng công dụng sản phẩm, cung cấp thông tin gây nhầm lẫn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và quyền lợi tài chính của người dùng.

--------------------------------------------------------------------------------

2. Chi tiết Dự thảo Luật Thương mại điện tử​

Sáng ngày 3/11/2025, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã trình Quốc hội Dự thảo Luật Thương mại điện tử gồm 7 chương và 48 điều, quy định cụ thể trách nhiệm của các bên tham gia.

Quy định về định danh và xác thực​

Dự thảo đưa ra các yêu cầu bắt buộc về định danh để minh bạch hóa người bán:

• Người bán trong nước: Phải thực hiện định danh cá nhân thông qua ứng dụng VNeID.
• Người bán nước ngoài: Định danh qua các giấy tờ chứng minh tính hợp pháp trong giao dịch.
• Tài khoản thanh toán: Người bán bắt buộc phải sử dụng tài khoản thanh toán của chính mình.

Trách nhiệm của các bên trong hoạt động Livestream​

Chủ thể	Trách nhiệm chính theo dự thảo
Chủ nền tảng	- Xác thực danh tính người livestream công khai.<br>- Kiểm soát nội dung bán hàng theo thời gian thực.<br>- Lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh của buổi livestream trong ít nhất 1 năm.
Người livestream	- Cung cấp thông tin định danh cho chủ nền tảng.<br>- Thực hiện đúng nội dung quảng cáo đã được phê duyệt.<br>- Không cung cấp thông tin gây nhầm lẫn về công dụng, xuất xứ, chất lượng.<br>- Tuân thủ đạo đức xã hội và thuần phong mỹ tục về ngôn ngữ, trang phục.
Người bán hàng	- Cung cấp tài liệu pháp lý chứng minh điều kiện kinh doanh (với ngành nghề có điều kiện) cho người livestream.<br>- Cung cấp giấy tờ chứng minh chất lượng sản phẩm cho người livestream trước khi thực hiện phiên live.

--------------------------------------------------------------------------------

3. Các hành vi bị nghiêm cấm và Chế tài đề xuất​

Dự thảo luật mới cụ thể hóa các hành vi vi phạm để bảo vệ người tiêu dùng:

• ******* và lừa dối: Thực hiện các hành vi gian lận trên nền tảng TMĐT.
• Vi phạm hàng hóa: Kinh doanh hoặc tạo điều kiện kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ, hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc hoặc hết hạn sử dụng.
• Cạnh tranh không lành mạnh: Ép buộc người dùng nền tảng của mình phải sử dụng nền tảng số khác như một điều kiện bắt buộc.
• Thuật toán thiếu minh bạch: Sử dụng thuật toán để ưu tiên hoặc hạn chế hiển thị hàng hóa mà không công khai tiêu chí lựa chọn.

Đề xuất bổ sung: Đại biểu Quốc hội đã đề xuất các sàn TMĐT và nền tảng livestream phải bồi thường thiệt hại nếu sản phẩm được quảng bá qua thuật toán ưu tiên của họ gây hại cho người tiêu dùng. Đồng thời, các nền tảng phải công khai thông tin nguồn gốc, thông số sản phẩm trước khi hoàn tất giao dịch.

--------------------------------------------------------------------------------

4. Quyền và Trách nhiệm của Người tiêu dùng​

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hiện hành và các quy định mới nhấn mạnh quyền tự bảo vệ của khách hàng:

Các quyền cơ bản của người mua hàng​

1. An toàn: Được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, danh dự và tài sản.
2. Thông tin: Được cung cấp hóa đơn, chứng từ và thông tin kịp thời, chính xác về sản phẩm, nguồn gốc và tổ chức kinh doanh.
3. Lựa chọn và thỏa thuận: Quyền quyết định tham gia giao dịch và thỏa thuận các nội dung hợp đồng.
4. Góp ý và Khiếu nại: Có quyền góp ý về giá cả, chất lượng; yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu sản phẩm không đúng cam kết hoặc có khuyết tật.
5. Hỗ trợ: Được tư vấn, hướng dẫn kiến thức và kỹ năng tiêu dùng.

Khuyến nghị đối với người tiêu dùng​

Để ngăn chặn hàng kém chất lượng, người tiêu dùng cần thay đổi thói quen:

• Tận dụng cơ chế của website TMĐT để rà soát, kiểm tra thông tin hàng hóa, phương thức giao hàng và thanh toán trước khi đặt hàng.
• Nâng cao cảnh giác, tìm hiểu kỹ nguồn gốc xuất xứ, không nên chỉ dựa vào những lời quảng cáo hấp dẫn hoặc tâm lý chuộng hàng rẻ.
• Chủ động thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo khi bị xâm phạm quyền lợi để bảo vệ bản thân và cộng đồng.

Nguồn: Phạm Thịnh tổng hợp.