Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN), trong đó đáng chú ý là đề xuất cho phép giảm trừ chi phí y tế và giáo dục. Mục tiêu của chính sách này nhằm giảm gánh nặng chi tiêu, đồng thời khuyến khích người dân đầu tư cho sức khỏe và học tập. Mặc dù các chuyên gia đánh giá cao tinh thần của ban soạn thảo trong việc đưa ra các ngưỡng cụ thể dựa trên mức chi tiêu bình quân, nhưng vẫn còn nhiều ý kiến đóng góp về tính linh hoạt, sự công bằng đối với các đối tượng khác nhau và khả năng lỗi thời của các mức trần cố định. Để chính sách thực sự đi vào cuộc sống và nhận được sự đồng thuận cao, cần có sự điều chỉnh về cách thiết kế mức giảm trừ theo hướng linh hoạt hơn và thiết lập các hàng rào kỹ thuật chặt chẽ trong thực thi.
Các mức chi phí này được xây dựng trên cơ sở tính toán mức chi tiêu bình quân về y tế và giáo dục của cả người nộp thuế và người phụ thuộc.
Nguồn: Phạm Thịnh tổng hợp.
Chi tiết các phương án đề xuất của Bộ Tài chính
Trong dự thảo, Bộ Tài chính đưa ra hai phương án cụ thể về mức giảm trừ chi phí y tế và giáo dục khi tính thuế TNCN:| Phương án | Chi phí khám chữa bệnh trong nước (tối đa/năm) | Chi phí giáo dục và đào tạo (tối đa/năm) |
| Phương án 1 | 20 triệu đồng | 21 triệu đồng |
| Phương án 2 | 23 triệu đồng | 24 triệu đồng |
Phân tích và nhận định của chuyên gia
Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, đã đưa ra các phân tích chuyên sâu về tính khả thi và những bất cập tiềm ẩn của dự thảo.Những điểm tích cực
- Tinh thần nhân văn: Việc đưa chi phí y tế và giáo dục vào danh mục giảm trừ thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đến đời sống thực tế của người nộp thuế.
- Tiêu chí phù hợp: Việc xác định ngưỡng dựa trên chi tiêu bình quân bước đầu đáp ứng được mục tiêu đặt ra.
Những hạn chế và bất cập
- Tính cố định và nguy cơ lỗi thời: Việc quy định một con số tuyệt đối trong văn bản pháp luật có thể khiến chính sách nhanh chóng bị lỗi thời trước sự phát triển của nền kinh tế và lạm phát.
- Thiếu sự phân hóa đối tượng: Dự thảo hiện đang gom chung người nộp thuế và người phụ thuộc vào một mức cố định, chưa tính đến sự khác biệt về nhu cầu giữa các đối tượng.
- Chưa tính toán hết các khoản đài thọ: Chi phí giảm trừ cần được hiểu là phần chi phí thực tế người dân phải bỏ ra sau khi đã trừ đi các khoản được bảo hiểm y tế hoặc các loại bảo hiểm khác chi trả, cũng như các chính sách miễn học phí trong tương lai.
- Sự bất bình đẳng giữa các gia đình: Một mức trần chung cho mọi đối tượng sẽ không công bằng với những người nộp thuế có nhiều người phụ thuộc.
Đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách
Để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và khuyến khích đầu tư cho y tế, giáo dục, các chuyên gia đề xuất một số thay đổi trong thiết kế chính sách:1. Cơ chế giảm trừ linh hoạt theo đối tượng
- Theo độ tuổi: Những người nộp thuế hoặc người phụ thuộc đang trong độ tuổi đi học nên được ưu tiên room (hạn mức) cao hơn cho giáo dục. Ngược lại, những người ở độ tuổi lao động cao hoặc người già cần được ưu tiên hạn mức cao hơn cho y tế.
- Theo số lượng người phụ thuộc: Thay vì áp dụng một mức trần chung, nên quy định định mức cho mỗi người phụ thuộc. Ví dụ, người có 4 người phụ thuộc phải được hưởng tổng hạn mức giảm trừ cao hơn người không nuôi dưỡng ai.
2. Thiết kế "Hạn mức chung" (Combined Room)
- Nên tạo ra một tổng hạn mức chung cho cả y tế và giáo dục thay vì tách rời từng loại. Điều này cho phép người nộp thuế tự điều chỉnh tùy theo nhu cầu thực tế: nếu chi cho y tế ít thì có thể dùng phần dư đó cho giáo dục và ngược lại.
3. Xây dựng hàng rào kỹ thuật và kiểm soát thực thi
Để tránh việc lợi dụng chính sách nhằm né thuế, cần triển khai các biện pháp quản lý chặt chẽ:- Hồ sơ chứng từ minh bạch: Quy định cụ thể về trình tự thủ tục, yêu cầu phải có hóa đơn, chứng từ hợp lệ.
- Thanh toán không dùng tiền mặt: Bắt buộc thực hiện thanh toán qua hệ thống ngân hàng để dễ dàng kiểm soát và minh bạch hóa giao dịch.
- Phối hợp liên ngành: Bộ Tài chính cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế, Bộ Giáo dục, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan để xây dựng bộ hồ sơ chuẩn.
- Chế tài xử lý: Đưa ra các quy định xử phạt cụ thể đối với các hành vi gian lận trong việc kê khai giảm trừ.
Kết luận
Việc bổ sung giảm trừ chi phí y tế và giáo dục là một bước tiến quan trọng trong chính sách thuế TNCN. Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả và "hợp lòng dân", cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu kỹ lưỡng các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và vi mô nhằm đưa ra các ngưỡng giảm trừ hài hòa, linh hoạt, đảm bảo phản ánh đúng thực tế chi tiêu của người dân trong từng giai đoạn phát triển.Nguồn: Phạm Thịnh tổng hợp.
